VERZAMELDE MEDIA BERICHTEN 

 

Pandora Nieuws, maart 2005 

Froukje Bos

 

Als een publieke service aangeboden door het Nederlands Comité voor de Rechten van de mens (NCRM)

 

Een zwarte bladzijde in de geschiedenis van de medicijnrevolutie

Noodkreet om onafhankelijk  en kwalitatief onderzoek psychofarmaca

     
 

De SSRI-special van het Maandblad voor Geestelijke Volksgezondheid (MGv), maart 2005*, legt het topje van de ijsberg bloot wat betreft de scheve schaats die de farmaceutische industrie is gaan rijden in haar jacht op succes. Met respect voor het goede wat de industrie heeft bereikt, wordt met grote ongerustheid geconstateerd dat de marketingstrategie en expansiedrift onacceptabele vormen heeft aangenomen. Zelfs in zo grote mate dat de kwaliteit en betaalbaarheid van de (geestelijke) volksgezondheid daarmee worden bedreigd.

Onder de titel ‘Verdienen aan neerslachtigheid’ belicht prof. Dr. Trudy Dehue, docent wetenschapstheorie en wetenschapsgeschiedenis bij de vakgroep Psychologie aan de Rijks Universiteit Groningen, hoe de industrie de beeldvorming rond psychische problematiek en psychofarmaca en in het bijzonder rond depressie en  antidepressiva is gaan bepalen: ‘Met de biotechnische mogelijkheden groeien de verwachtingen en de verplichtingen. We eisen van onszelf en anderen steeds meer soepelheid van lijf en geest. Diepgravend persoonlijk onderzoek naar de oorzaken van psychisch lijden, verliest daarbij zijn zin.

Terwijl klassieke psychotherapie diende voor het langzaam verwerken van ervaren leed, richt behandeling met antidepressiva zich op vlot herstel van gewenst functioneren. De farmaceutische industrie kan intussen niet aan de verwachtingen voldoen, die zij zelf met valse beloften heeft gevoed. Farmaceutische concerns staan in de beklaagdenbank wegens het aanpraten van ziekten, het omkopen van wetenschappers en instanties, en het manipuleren van onderzoek.’

Dehue licht indringend en helder toe hoe farmaceutische bedrijven het ‘biologisch model’ aan de man brengen en daarin veel te ver zijn doorgeschoten. Rond SSRI’s is een beeldvorming ontstaan die zij in werkelijkheid maar in beperkte mate waar maken. Het shockerende relaas van Trudy Dehue en de bevindingen van andere schrijvers in deze MGv-special laten op pijnlijke wijze een machtspel van manipulaties, halve onderzoeken en halve waarheden zien.

Kinderpsychiater Flip Treffers, verbonden aan Curium in Oegstgeest en psycholoog Willem van den Burg, als docent/onderzoeker verbonden aan de afdeling Neuropsychologie van de vakgroep psychologie van de Rijksuniversiteit Groningen stelden de MGv SSRI- special samen.

 

Van den Burg doet daarin verslag van zijn diepgaand onderzoek naar methodologie en bewijslast van bestaand onderzoek naar de werkzaamheid van SSRI’s.

In het artikel ‘De effectiviteit van SSRI’s en andere antidepressiva’ concludeert hij onder meer:“Ondanks de bijkans obsceen grote hoeveelheid onderzoek bestaan er nog vele onduidelijkheden en twijfels over de effectiviteit van antidepressiva, en meta-analyses of meta-analyses van meta-analyses verhelpen die slechts zeer ten dele. Het belangrijkste probleem is dat wat in de literatuur verschijnt geen getrouwe afspiegeling vormt van wat het onderzoek heeft laten zien of wat fatsoenlijk onderzoek zou kunnen laten zien. De reden is dat de farmaceutische industrie grotendeels het onderzoek in handen heeft en grotendeels bepaalt wat en hoe er over zijn producten geschreven wordt.

Het gevolg is dat, zoals Richard Smith (2004) onlangs schreef bij zijn afscheid als hoofdredacteur van het British Medical Journal: ‘ ...the medical journals are more an extension of the marketing arm of pharmaceutical companies than independent scientific forums’. Massage, vervorming en achterhouding van de eigenlijke onderzoeksgegevens”, verklaart van den Burg, “komen dan ook op grote schaal voor.”

De schrijvers van de artikelen in de MGv SSRI-special werden de afgelopen dagen veelvuldig geciteerd en geinterviewed in de media. Zo uit kinderpsychiater Treffers in het blad Psy (nr. 2-2005) zijn teleurstellingen over de werkwijze van de industrie. In navolging van de Verenigde Staten en Groot Brittannië raadt de Europese registratieautoriteit EMEA het gebruik van antidepressiva (SSRI’s en SNRI’s) door kinderen en jongeren af, stelt Psy. Klinische trials hebben uitgewezen dat jeugdigen een verhoogd risico lopen op suïcidaal gedrag.

Naar aanleiding hiervan citeert Psy vier specialisten waaronder Treffers:

‘Het is inderdaad waar dat de SSRI’s verhoogd risico met zich meebrengen voor suïcidaal gedrag. Maar daarnaast –en daar voel ik me echt grotelijks belazerd door- blijken ze helemaal niet overtuigend werkzaam te zijn.

 

 

In de aanvankelijke studies leek het allemaal prachtig en werd gesuggereerd dat ze prima werkten. Ik was toen echt blij dat we eindelijk goede medicatie voor depressieve kinderen in huis hadden. Toen echter bleek dat de industrie negatieve studies had achtergehouden, was ik diep getroffen. Bij depressie zie ik dan ook geen reden om SSRI’s voor te schrijven. In het geval van angst- en dwangstoornissen ligt het iets anders en blijken ze wel werkzaam te zijn bij jeugdigen. Maar ook dan schrijven we hier alleen maar antidepressiva voor als cognitieve gedragstherapie niet toereikend is. Dan geven we het er als aanvulling bij. Overigens is opvallend dat er zo weinig bekend is over het effect op langere termijn. Terwijl dierstudies uitwijzen dat SSRI’s wel degelijk van invloed zijn op de ontwikkelingen van de hersenen.’

De medicijnrevolutie die zich in de vorige eeuw zo veelbelovend ontwikkelde en een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de verbetering van de kwaliteit van leven van mensen met psychische en psychiatrische problemen,beleeft een zwarte bladzijde in haar geschiedenis.

Het roer moet om. Niet commercie en marktwerking, maar wijs beleid voor de volksgezondheid moeten in deze eeuw weer voorop komen te staan. Het is nu de taak van politiek, bestuurders en overheid om in te grijpen en stappen te ondernemen om deze Kafkiaanse situatie te doorbreken, waarin scheve marketingstrategieën en eenzijdige benadering van de farmaceutische industrie onderzoek en gezondheidszorg bepalen. Naast de farmaceutische industrie moet ook de overheid financier en aanstuurder blijven.

De krachten moeten worden ingezet op kwalitatief en divers onderzoek en behandeling, met als primair doel de ondersteuning van mensen met psychische en/of psychiatrische problemen en de bevordering van de algemene geestelijke volksgezondheid. De farmaceutische industrieën zelf hebben hier uiteraard ook een verantwoordelijkheid. In het kader van de duurzame ontwikkeling mag het niet zo zijn dat zij als multinationals die opereren op het gebied van de gezondheidszorg, haar eigen belangen voorop stellen ten koste van het welbevinden van de wereldbevolking.